Đời Nhà Trần (Tập 2)

11) Vua Trần Anh Tông lại nói thêm: "Việc này rất có lợi cho nước nhà, Chiêm Thành đã không quấy nhiễu nước ta mà lại còn dâng hai châu Ô và Rí để làm lễ cưới, khiến bờ cõi nước ta sẽ được rộng thêm ra... Vả lại trước đây, Thượng hoàng đã hứa nên chúng ta càng phải giữ lời..."

12) Cuối cùng, một vị công chúa xinh đẹp và trẻ nhất quỳ xuống tâu: "Tâu Hoàng Huynh, Tiểu muội xin vâng lệnh Hoàng Huynh và Phụ hoàng". Vua Anh Tông vui vẻ đỡ công chúa đứng dậy. Lúc đó ấy mọi người mới biết đó là công chúa Huyền Trân.

13) Công chúa Huyền Trân là con gái út Thượng hoàng Trần Nhân Tông và là em ruột của vua Trần Anh Tông. Ngày thường, công chúa rất hiền thục, nết na. nay công chúa lại vâng lời vua cha nên các công chúa khác đều tỏ lòng mến phục và xúm lại khen ngợi.

14) Tháng Sáu năm Bính Ngọ (1306) vua Trần Anh Tông cùng các quan văn võ đưa tiễn công chúa Huyền Trân lên đường sang Chiêm Thành. Sang năm sau (1307) Anh Tông thu nhận hai châu Ô và Rí rồi đổi tên là Thuận Châu và Hóa Châu.

15) Vua Anh Tông cử Đoàn nhữ Hài vào kinh lý và đặt quan cai trị ở hai châu mới (ngày nay là từ phía Nam Quảng trị đến phía Bắc Quảng Nam). Đồng thời dân chúng Thanh Hóa, Nghệ An cũng được đưa vào sinh sống, làm ăn ở vùng đất mới được sát nhập này.

16) Huyền Trân Lấy Chế Mân được phong làm hoàng hậu với mỹ hiệu là Paramecvari, sống rất vui vẻ, hạnh phúc. Chưa được một năm, thì Chế Mân chết. Theo tục lệ Chiêm Thành, hoàng hậu sẽ phải lên dàn hỏa thiêu cùng chết với Quốc vương Chế Mân.

17) Được tin này, Trần Anh Tông sai quan nhập nội hành khiển là Trần Khắc Chung đi suốt ngày đêm sang Chiêm Thành nói là để dự tang lễ Chế Mân. Tới nơi, Trần Khắc Chung đã tìm cách đưa công chúa Huyền Trân chạy trốn bằng thuyền để khỏi bị thiêu sống trên dàn hỏa đã sắp sẵn...

18) Sau khi Chế Mân chết, Chế Chí lên lằm vua Chiêm Thành và không thân thiện với Đại Việt nữa. Do đó, năm 1311 vua Anh Tông cùng Trần Quốc Chân, Trần Khánh Dư chia quân làm ba đạo sang đánh Chiêm Thành. Chế Chí bị bắt giải về Thăng Long.

19) Theo tục lệ từ đời Hồng Bàng thì mọi người trong nước đều phải vẽ mình, xâm mình, khi tới tuổi trương thành. Chỉ có vua là được vẽ mình bằng hình con rồng, còn mọi người phải dùng hình khác để vẽ mình. Vua Anh Tông đã không theo tục lệ này và năm 1323 vua Minh Tông bỏ luôn tục vẽ mình.

20) Năm 1334 giặc Ai Lao lại sang đánh phá. Thượng hoàng Trần Minh Tông lại phải thân chinh đi dẹp. Sau khi thắng trận, Thượng hoàng truyền cho ông Nguyễn Trung Ngạn soạn bài văn bia, khắc vào núi đá ở Nghệ An để ghi công. Bài văn bia đó đến nay vẫn còn.

Đời Nhà Trần (Tập 2)