Hồ Quý Ly "cải cách mới" (Tập 2)

11) Việc mua bán, trao đổi, từ trước vẫn dùng loại tiền đúc bằng đồng hoặc bằng kẽm, xâu thành từng quan tiền, phải vác hoặc gánh đi chợ, để mua bán rất nặng nề. Quý Ly đặt ra loại tiền giấy, rồi mọi người mang tiền đồng, tiền kẽm tới, đổi lấy tiền giấy, đem về tiêu, vừa nhẹ nhàng, lại vừa tiện lợi.

12) Tiền giấy về đời nhà Hồ có nhiều loại. Loại 10 đồng thì vẽ cây rêu biển, loại một tiền (tức 60 đồng) thì vẽ đám mây, loại một quan (tức 10 tiền) thì vẽ con rồng. Tiền giấy phát ra, dân chúng phải tiêu. Tiền đồng, tiền kẽm đổi được của dân, phải đem nộp vào kho.

13) Việc học, việc thi đều được sửa đổi lại. Trong các khoa thi, đặt thêm ra kỳ thi toán pháp. Các thầy khóa đi thi, ngoài phần văn bài, còn phải biết dùng thước để đo, dùng bàn tính để làm tính. Thi độ được gọi là Thái học sinh.

14) Hồ Quý Ly còn đặt ra sở Quảng tế thự (như là nhà thương bây giờ) để chữa bệnh cho quan và dân. Nguyễn Đại Năng được cử giữ chức Quảng tế thự thừa, để trông coi sở này. Hàng ngày, rất đông dân chúng đến Quảng tế thự để xin được bắt mạch, xem bệnh và kê đơn thuốc...

15) Trong khi mọi sự cải cách vẫn tiến hành thì năm 1402, Quý Ly lại sai Đỗ Mãn đem quân sang đánh Chiêm Thành lần thứ 2. Lần này, chiếm thêm được đất Chiêm Động (Quảng Nam) và Cổ Lụy (Quảng Ngãi) để đưa dân nghèo từ miền Bắc vào khai khẩn ruộng đất.

16) Năm 1403, Quý Ly lại muốn lấy thêm đất nữa, nên sai Phạm Nguyên Khôi và Đỗ Mãn sang đánh Chiêm Thành lần thứ ba. Quân nhà Hồ vây thành Đồ Bàn được hơn một tháng thì lương thực cạn dần, nên phải rút quân về, mà không thu được kết quả gì.

17) Sau khi được Quý Ly truyền ngôi, Hồ Hàn Thương cho sứ sang Tàu cầu phong với nhà Minh. Sứ giả nói dối rằng: con cháu nhà Trần không còn ai nữa, nên Hồ Hán Thương vốn là cháu ngoại nhà Trần, phải ra gánh vác việc nước.

18) Vua Thánh tổ nhà Minh vẫn có ý xâm lăng nước Việt, nay thấy sứ giả nhà Hồ tới, liền sai Dương Bột sang tận nơi, xem hư thực thế nào? Quý Ly bắt mọi người dân làm tờ khai, y như lời sứ giả. Vì thế, Minh Thánh tổ đành phải phong cho Hồ Hán Thương làm An Nam Quốc Vương.

19) Năm 1404, có Trần Thiêm Bình tự xưng là con Trần Nghệ Tông, sang tận Yên Kinh, vào tâu với Minh Thánh tổ là Hồ Quý Ly đã chiếm ngôi vua của nhà Trần. Sau đó, Thiêm Bình lại xin nhà Minh cho quân lính đưa Thiêm Bình về nước làm vua.

20) Gặp cơ hội tốt, vua nhà Minh sai hai tướng là Hàn Quan và Hoàng Trung dẫn 5 nghìn quân, đưa Thiêm Bình về nước, năm 1406. Được tin này, Quý Ly sai quân lên đón sẵn ở Chi Lăng, đánh tan quân Minh và bắt giết Thiêm Bình.

[Tiếp theo]