Trịnh Nguyễn Phân Tranh (Tập 4)

31. Một hôm, đến chơi nhà viên lý trưởng, cậu thấy trên bàn có quyển sổ ghi tên những người đóng thuế. Cậu liếc mắt xem qua. Mấy hôm sau, nhà lý trưởng không may bị cháy. Lý trưởng cuống cuồng lo sợ, vì quyển sổ thuế bị cháy hết, không còn biết làm sao để mà thu thuế nữa! Cậu liền bảo đem giấy bút ra để cậu chép lại cho đầy đủ quyển sổ thuế, mà không thiếu sót, sai lầm một người nào.

32. Lê Quý Đôn thi đỗ bảng nhãn năm 27 tuổi. Đó là tước vị cao thứ nhì trong các kỳ thi ngày xưa, chỉ sau trạng nguyên một bậc. Ông còn để lại nhiều tác phẩm rất có giá trị, vừa bằng chữ Nôm, vừa bằng chữ Hán, viết về lịch sử, địa lý và văn hóa nước nhà.

33. Từ đời Nguyễn Hoàng, họ Nguyễn giữ riêng một mảnh đất ở phía Nam. Lúc chưa ra mặt chống lại họ Trịnh thì miền Nam vẫn tiếp nhận các quan chức do miền Bắc bổ vào. Đến đời Nguyễn Phúc Nguyên, khi đã tự xưng là chúa Sãi rồi, thì mới tự tổ chức lấy mọi việc.

34. Ngoài việc sửa đổi lại cách thi cử, Chúa Nguyễn còn phải tổ chức việc võ bị để chống lại chúa Trịnh. Năm Tân Mùi (1631) chúa Sãi lập ra sở đúc súng đại bác và mở trường tập bắn. Lại có bãi đất rộng để dạy voi, ngựa, dùng vào việc chiến tranh.

35. Sau khi việc đánh nhau với chúa Trịnh tạm yên rồi, thì chúa Nguyên lại lo mở rộng bờ cõi về phía Nam. Từ năm Tân Hợi (1611) cho đến năm Quý Dậu (1697) các vị chúa Nguyễn đã dần dà đem quân đánh chiếm hết đất nước Chiêm Thành.

36. Sau đó, các chúa Nguyễn lại đem những người dân nghèo vào khai phá mấy vùng đất tốt còn bỏ hoang ở miền Nam. Qua nhiều lần giao tranh với Xiêm La (Thái Lan ngày nay) phần đất Chân Lạp, tức 6 tỉnh miền Nam bây giờ, đã thuộc về chúa Nguyễn.

37. Năm Giáp Dần (1614) vào đời chúa Sãi đã có người Bồ Đào Nha, người Nhật, người Hòa Lan được phép vào buôn bán ở Hội An. Ở ngoài Bắc thì người Hòa Lan đến mở cửa hàng ở Phố Hiến (gần tỉnh lỵ Hưng Yên ngày nay) vào năm Đinh Sửu (1637)

38. Trước các nhà buôn Âu Châu, vào đời Lê Trang Tông (1533) đã có các giáo sĩ ngoại quốc sang nước Nam để rao giảng đạo Thiên Chúa. Đến các đời sau, trong Nam, cũng như ở ngoài Bắc, lại xảy ra các chuyện cấm đạo Thiên Chúa rất khắc nghiệt, giết hại rất nhiều người dân Việt hiền lành, vô tội.

39. Các vị chúa Nguyễn làm chúa ở trong Nam. Về phía Bắc các chúa Nguyễn phải chống với họ Trịnh, về phía Nam lại đi đánh chiếm đất Chiêm Thành và Chân Lạp. Đến đời Vũ Vương Nguyễn Phúc Khoát mới tự xưng làm vua, đóng đô ở Phú Xuân. Năm Ất Dậu (1765) Vũ Vương mất, bao nhiêu quyền hành đều rơi cả vào tay Trương Phúc Loan.

40. Trương Phúc Loan chuyên quyền, đổi tờ di chiếu, lập Định Vương 12 tuổi lên ngôi vua. Trương là kẻ tàn ác, gian tham nên ai cũng oán giận. Vì thế mà nhà Tây Sơn mới nổi lên ở Qui Nhơn. Rồi họ Trịnh cũng nhân cơ hội này, từ Bắc vào đánh chiếm Phú Xuân. Cơ nghiệp của các chúa Nguyễn cũng sụp đổ từ lúc đó...

Trịnh Nguyễn Phân Tranh (Tập 4)

[Hết]